Vanaf 14 januari 2027 wordt de Europese Machineverordening (EU) 2023/1230 van toepassing. Deze vervangt de huidige Machinerichtlijn 2006/42/EG. Voor bedrijven die machines ontwerpen, bouwen, samenstellen, importeren of aanpassen is dit een belangrijk moment. Maar ook organisaties die machines uitsluitend voor eigen gebruik bouwen of bestaande machines wijzigen, kunnen met de nieuwe regels te maken krijgen. Veel uitgangspunten van machineveiligheid blijven hetzelfde. Toch zijn er belangrijke veranderingen, met name rondom software, cybersecurity, AI, autonome machines en wijzigingen aan bestaande machines.

Van Machinerichtlijn naar Machineverordening

Een belangrijk verschil zit al in de naam. Een Europese richtlijn moet worden omgezet in nationale wetgeving. Een Europese verordening is rechtstreeks van toepassing in alle EU-lidstaten. De basisprincipes van machineveiligheid blijven bestaan. Machines moeten veilig ontworpen en gebouwd worden en veilig kunnen worden gebruikt, afgesteld en onderhouden. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met redelijkerwijs voorzienbaar verkeerd gebruik en risico’s gedurende de levensduur van de machine.

Maar de wereld waarin machines worden gebruikt is veranderd. Machines zijn steeds vaker digitaal verbonden en afhankelijk van software. De nieuwe Machineverordening speelt hier nadrukkelijk op in.

1. Software wordt onderdeel van machineveiligheid

Software krijgt een veel duidelijkere positie binnen de Machineverordening. Een digitale component, waaronder software, kan bijvoorbeeld als veiligheidscomponent worden beschouwd wanneer deze een veiligheidsfunctie vervult en afzonderlijk in de handel wordt gebracht. Dit betekent dat een risicobeoordeling niet meer uitsluitend gericht kan zijn op traditionele mechanische en elektrische risico’s, maar ook software-updates en wijzigingen kunnen invloed hebben op de veiligheid van een machine.

2. Cybersecurity raakt fysieke veiligheid

Ook cybersecurity wordt relevant voor machineveiligheid. Een machine moet zo worden ontworpen dat verbinding met andere apparatuur of apparatuur op afstand niet tot een gevaarlijke situatie leidt. Daarnaast moeten veiligheidsrelevante software en gegevens voldoende beschermd zijn tegen zowel opzettelijke als onopzettelijke beïnvloeding. Ook moeten wijzigingen in bepaalde veiligheidsrelevante software traceerbaar zijn. Cybersecurity wordt dus machineveiligheid zodra digitale beïnvloeding gevolgen kan hebben voor de fysieke veiligheid.

3. AI en autonome machines vragen om een bredere risicobeoordeling

Machines kunnen steeds zelfstandiger beslissingen nemen en hun gedrag aanpassen. De nieuwe Machineverordening verlangt dat bij de risicobeoordeling rekening wordt gehouden met voorziene ontwikkelingen in zelfontwikkelend gedrag of logica en met verschillende niveaus van autonomie. Daarmee verandert ook de veiligheidsvraag. Het gaat niet meer alleen om: Is de machine bij ingebruikname veilig? Maar ook om: Blijft de machine veilig wanneer software, instellingen of gedrag gedurende de levensduur veranderen?

4. Let op bij wijzigingen aan bestaande machines

Voor veel bedrijven is dit waarschijnlijk een van de belangrijkste onderwerpen. De Machineverordening introduceert de definitie ‘substantiële wijziging’. Het gaat om een niet door de fabrikant voorziene fysieke of digitale wijziging waardoor een nieuw gevaar ontstaat of een bestaand risico wordt vergroot en waarvoor bepaalde aanvullende beschermingsmaatregelen noodzakelijk zijn. Wanneer sprake is van een substantiële wijziging, moet degene die deze wijziging uitvoert een nieuwe conformiteitsbeoordeling uitvoeren. Dat maakt het belangrijk om wijzigingen aan machines structureel te beoordelen én vast te leggen. Niet iedere aanpassing betekent dus automatisch een nieuwe CE-markering. Maar bij een relevante wijziging moet wel aantoonbaar worden beoordeeld: Heeft deze wijziging gevolgen voor de veiligheid en is mogelijk sprake van een substantiële wijziging?

5. Weet welke rol uw organisatie heeft

De Machineverordening onderscheidt fabrikant, gemachtigde, importeur en distributeur als marktdeelnemers. Die rol bepaalt welke verplichtingen uw organisatie heeft. Bijzonder relevant is dat ook een organisatie die een machine of verwant product voor eigen gebruik vervaardigt, onder de definitie van fabrikant kan vallen. Een organisatie die zichzelf als gebruiker ziet, kan dus in bepaalde situaties toch verantwoordelijkheden van een fabrikant krijgen.

Wat moet u vóór 14 januari 2027 doen?

IMR adviseert organisaties om niet te wachten tot de nieuwe verordening van toepassing wordt, maar in 2026 al te bepalen welke gevolgen deze heeft.

5 praktische acties

1. Bepaal uw rol
   Bent u fabrikant, importeur, distributeur, machinebouwer, integrator of alleen gebruiker?
2. Controleer uw huidige CE-proces
   Sluiten uw procedures, risicobeoordelingen en technische dossiers nog aan?
3. Beoordeel software en cybersecurity
   Kunnen software, verbindingen of updates de veiligheidsfuncties beïnvloeden?
4. Maak afspraken over machinewijzigingen
   Leg vast wie beoordeelt of een wijziging gevolgen heeft voor de veiligheid en mogelijk substantieel is.
5. Maak een GAP-analyse
   Vergelijk uw huidige werkwijze met de nieuwe eisen en bepaal welke acties vóór 14 januari 2027 nodig zijn.

Van CE-markering naar aantoonbare machineveiligheid

De komst van de Machineverordening betekent niet dat alle bestaande principes veranderen. De bekende volgorde blijft gelden: risico’s zoveel mogelijk voorkomen door veilig ontwerp, vervolgens beschermingsmaatregelen toepassen en daarna gebruikers informeren over restrisico’s. Wat wél verandert, is de omgeving waarin machines functioneren. Software, connectiviteit, cybersecurity, AI en wijzigingen gedurende de levensduur spelen een steeds grotere rol. Daarom is volgens IMR de belangrijkste vraag richting 2027 niet alleen: “Voldoet onze machine aan de CE-eisen?” maar vooral: “Kunnen wij aantonen dat onze machines gedurende hun hele levensduur veilig zijn én veilig blijven?”

IMR helpt u voorbereiden op 2027

IMR Advies & Training ondersteunt organisaties bij de praktische voorbereiding op de Machineverordening, onder andere met GAP-analyses, beoordeling van CE- en machineveiligheidsprocedures, risicobeoordelingen, beoordeling van machinewijzigingen en workshops/trainingen over de Machineverordening.

Wilt u weten wat de Machineverordening voor uw organisatie betekent? Neem contact op met IMR Advies & Training.